Kimyasal Koruyucu Tulum Kumaşı Seçim Rehberi: Tip 3, Tip 4, Tip 6 ve EN 343

Kimyasal sıçrama, sprey, kirli su ya da yağmur: bir koruyucu tulumun bu risklere ne kadar dayanacağını büyük ölçüde kumaşı belirler. Yanlış seçilmiş bir kumaş ya koruma seviyesini karşılamaz ya da işçiyi gereksiz yere terletip tulumun hiç giyilmemesine yol açar. Bu rehber; iş elbisesi ve KKD üreticileri, iş güvenliği uzmanları ve satın alma ekipleri için kimyasal koruyucu tulum kumaşı seçerken nelere bakılması gerektiğini anlatıyor.

Önce riski tanımlayın: Tip 3, Tip 4 ve Tip 6

Avrupa’da kimyasallara karşı koruyucu giysiler, sıvıya karşı sağladıkları koruma seviyesine göre “tip” olarak sınıflandırılır. Tip numarası küçüldükçe koruma artar:

• Tip 3 – sıvı geçirmez (EN 14605): basınçlı sıvı jetine karşı koruma. Giysi, ISO 17491-3 jet testiyle değerlendirilir.
• Tip 4 – sprey geçirmez (EN 14605): giysinin tüm yüzeyini ıslatan yoğun spreye karşı koruma. Giysi, ISO 17491-4 sprey testiyle değerlendirilir.
• Tip 6 – sınırlı koruma (EN 13034): hafif sıçrama ve düşük yoğunluklu spreye karşı. Daha düşük seviyeli sprey testi uygulanır.

Tip 1 ve 2 gaz geçirmez ve gaz geçirmez olmayan tam kapalı giysileri, Tip 5 ise kuru partikülleri kapsar; bunlar ayrı standartlarla değerlendirilir.

Önemli: Tip sınıflandırması kumaşa değil, tamamlanmış giysiye verilir. Dikişler, fermuar kapağı, bilekler ve paçalar da testi geçmelidir. Kimyasal koruyucu giysiler AB KKD Yönetmeliği (2016/425) kapsamında Kategori III’tür; CE işareti için onaylanmış kuruluşun AB tip incelemesi gerekir. Kumaşın test raporları, giysi üreticisinin teknik dosyasını destekler ama giysinin sertifikasının yerini tutmaz.

Kumaşın dayanımı: EN 14325 sınıfları

EN 14325, kimyasal koruyucu giysi malzemelerinin fiziksel ve kimyasal performansını sınıflarla derecelendirir; sınıf ne kadar yüksekse dayanım o kadar iyidir. Seçerken şu değerlere bakın:

• Aşınma (EN 530): diz, dirsek ve oturak gibi sürtünen bölgelerin ömrünü belirler.
• Yırtılma (EN ISO 9073-4) ve kopma (ISO 13934-1): takılma ve çekilmeye karşı dayanım.
• Delinme (EN 863): keskin kenarlar, hurda, tel ve kırık parçalarla çalışılan işlerde kritik.
• Dikiş dayanımı (ISO 13935-2): tulum çoğu zaman önce dikişten zarar görür.
• Eğilme çatlaması (ISO 7854): kaplamanın sık katlanma ve soğukta çatlamaya karşı direnci.
• Sıvı itme ve nüfuz (EN ISO 6530): sıvının kumaş yüzeyinden akıp gitmesi ve içeri geçmemesi; raporda hangi kimyasallarla test edildiğine bakın.

Pratik kural: ağır sanayi, liman ve tank temizliği gibi işlerde aşınma ve delinmede yüksek sınıf arayın. Soğuk ortamlarda ve sık katlanan giysilerde eğilme çatlaması sınıfına ayrıca dikkat edin.

Yağmur ve ıslak iş: EN 343 ve giyim süresi

EN 343, yağmur, sis ve zemin nemine karşı koruyucu giysiler için iki değer verir: su geçirmezlik sınıfı ve su buharı direnci (Ret) sınıfı. Su buharı direnci ne kadar yüksekse giysi o kadar az nefes alır. Su buharı direnci Sınıf 1 olan giysiler için standart, ortam sıcaklığına göre önerilen kesintisiz giyim süresini belirtir:

Ortam sıcaklığı	Önerilen kesintisiz giyim süresi
25 °C	60 dakika
20 °C	75 dakika
15 °C	100 dakika
10 °C	240 dakika
5 °C	sınır yok

PU kaplamalı kapalı bariyer kumaşlar sıvı kimyasallara karşı güvenilir koruma sağlar, ancak buhar geçirgenlikleri sınırlıdır. Sıcak iklimde ve ağır efor gerektiren işlerde mola planı yapın, tulumun altına nem yöneten iç giysi tercih edin ve tasarımda havalandırmanın koruma tipini bozup bozmadığını kontrol edin.

Yeniden kullanılabilir mi, tek kullanımlık mı?

Tek kullanımlık tulumlar, kısa süreli işlerde ve giysinin kullanım sonrası atılması gereken ağır kontaminasyon durumlarında pratiktir. Yeniden kullanılabilir PU kaplamalı tulumlar ise her gün giyilen, aşınma ve delinme riskinin yüksek olduğu işlerde öne çıkar: endüstriyel yıkamaya dayanır, uzun ömürlüdür ve sürekli giysi atığını azaltır.

Yeniden kullanımda iki noktaya dikkat edin: kumaşın yıkama sonrası performansını koruduğunu gösteren test verisi (çekme, su geçirmezlik) ve kontamine olmuş giysinin nasıl temizleneceğine dair açık bir prosedür. Ciddi kimyasal kontaminasyondan sonra giysinin yeniden kullanılıp kullanılamayacağına iş güvenliği uzmanı karar vermelidir.

Diğer gereksinimler: görünürlük, alev, antistatik

• Yüksek görünürlük (EN ISO 20471): liman, yol ve şantiye işlerinde gereklidir. Floresan sarı, turuncu-kırmızı veya kırmızı zemin malzemesi ile retroreflektif bant birlikte kullanılır; giysinin sınıfı bu yüzeylerin alanına göre belirlenir. Kumaşın rengi tek başına yeterli değildir.
• Alev (ISO 14116): İndeks 1, yalnızca sınırlı alev yayılımı demektir; İndeks 1 malzemeler cilde temas edecek şekilde değil, İndeks 2 veya 3 bir giysinin üzerine giyilmelidir. Alev veya ark riski varsa bu riskler için tasarlanmış giysiler seçilmelidir.
• Antistatik (EN 1149-5): patlayıcı ortamlarda (ATEX bölgeleri) zorunludur. Kaplamalı kumaşların çoğu bu gereksinimi karşılamaz; bu bölgeler için antistatik olarak onaylanmış giysi kullanın.

Satın alma kontrol listesi

• Risk tanımlandı mı ve gereken tip (3, 4 veya 6) belli mi?
• Hangi kimyasallarla çalışılıyor ve kumaşın nüfuz/itme verisi bu kimyasalları kapsıyor mu?
• EN 14325 sınıfları işin gerektirdiği aşınma, yırtılma ve delinme dayanımını karşılıyor mu?
• EN 343 sınıfları ve iklim: su buharı direnci sınıfına göre giyim süresi planlandı mı?
• Yıkama sıcaklığı ve yıkama sonrası performans test edilmiş mi?
• Yüksek görünürlük, alev veya antistatik gereksinimi var mı?
• Test raporları güncel mi, akredite laboratuvardan mı ve giysi gerçekten bu kumaştan mı üretildi?
• Giysinin kendisi Kategori III olarak sertifikalandırılmış mı?

Örnek: Duratex® PU kaplamalı tulum kumaşı

Gentuğ Tekstil’in Duratex® kumaşı, poliamid taban üzerine poliüretan kaplamalı, 180 g/m² bir tulum kumaşıdır ve üç renkte üretilir: sarı (ARG 2044-2), turuncu (ARG 2047-2) ve lacivert (ARG 2049). Bu kumaştan üretilen tulumlar bağımsız laboratuvarlarda EN 14605 Tip 3 ve Tip 4 testlerini geçti, EN 13034 Tip 6 sprey testinde sızıntı göstermedi ve EN 343 yağmura karşı koruma testini geçti.

Kumaş, EN 14325’e göre aşınma (EN 530), yırtılma (EN ISO 9073-4) ve delinmede (EN 863) Sınıf 6’ya ulaştı; eğilme çatlamasında Sınıf 1’dir. EN 343’e göre su buharı direnci Sınıf 1 olduğundan sıcakta giyim süresi yukarıdaki tabloya göre planlanmalıdır. ISO 14116’ya göre İndeks 1’dir ve antistatik değildir. OEKO-TEX® Standard 100 Sınıf 1 sertifikalıdır ve 90 °C’de yıkanabilir. Tüm test sonuçları ve indirilebilir raporlar ürün sayfasında; diğer malzemeler İş Güvenliği Tekstilleri grubumuzda.

KKD ve iş elbisesi üreticileri: numune, top kumaş ve hazır tulum teklifleri için bize ulaşın.

Sıkça Sorulan Sorular

Tip 4 ile Tip 6 tulum arasındaki fark nedir?

Tip 4, giysinin tüm yüzeyini ıslatan yoğun spreye karşı koruma sağlar ve EN 14605’e göre test edilir. Tip 6 ise yalnızca hafif sıçrama ve düşük yoğunluklu spreye karşı sınırlı koruma sunar ve EN 13034’e göre test edilir.

Kumaşın test raporu, tulumu sertifikalı yapar mı?

Hayır. Kimyasal koruyucu giysiler AB KKD Yönetmeliği’ne göre Kategori III’tür ve CE işareti tamamlanmış giysiye, onaylanmış kuruluşun tip incelemesiyle verilir. Kumaş raporları bu süreçte giysi üreticisinin teknik dosyasını destekler.

EN 343 su buharı direnci Sınıf 1 ne anlama gelir?

Giysinin su buharını sınırlı ölçüde geçirdiği anlamına gelir. Standart bu sınıf için önerilen kesintisiz giyim süresini sıcaklığa göre verir; örneğin 25 °C’de 60 dakika, 10 °C’de 240 dakika.

PU kaplamalı tulum kaç kez yıkanabilir?

Bu, giysinin tasarımına ve kullanımına bağlıdır; giysi üreticisi belirttiği maksimum yıkama sayısıyla test etmelidir. Kumaş seçerken yıkama sonrası su geçirmezlik ve çekme değerlerinin korunduğunu gösteren test verisi isteyin.

Kimyasal koruyucu tulum yüksek görünürlüklü olabilir mi?

Evet, floresan sarı veya turuncu zemin malzemesi ile retroreflektif bant kullanılarak EN ISO 20471’e göre tasarlanabilir. Görünürlük sınıfı, bu yüzeylerin giysi üzerindeki alanına göre belirlenir.